Mỗi buổi sáng, thay vì lắng nghe nhịp thở đầu ngày, chúng ta thường mở mắt để chạm vào màn hình xanh. Trong cái vuốt chạm vô định ấy, ta lạc vào thế giới của những “người thành công” để rồi vô tình cài đặt cho mình một thuật toán mang tên: So sánh.

Giữa vòng xoáy của những hình ảnh lung linh đầy tự hào ấy, tôi lướt qua một câu hỏi đang rầm rộ trên mạng xã hội: “Nếu cả đời này không rực rỡ thì sao?”. Câu hỏi ấy như một tiếng thở dài đầy lo âu của những người trẻ sống ở kỷ nguyên số.

Rực rỡ – hay chỉ là một ảo ảnh được lập trình?

Chúng ta mải miết nhìn ra ngoài, so sánh mình với hào quang của người khác để tìm kiếm định nghĩa về sự rực rỡ cho riêng mình. Trong cuộc rượt đuổi vô vọng đó, ta gồng mình để trở nên “đủ tốt”. Ta ép cơ thể phải bền bỉ hơn, tâm trí phải mạnh mẽ hơn, cảm xúc phải tích cực hơn nhưng ta đâu hay ta đang đánh mất thứ di sản quý giá của bản thân: sự dịu dàng với chính mình.

Patanjali trong Yoga Sutra (1.2) từng định nghĩa: “Yoga chitta vritti nirodhah”, tạm dịch là Yoga là sự làm lắng dịu những biến động của tâm trí. Nhưng làm sao tâm trí có thể lắng dịu khi ta cứ mải miết ép buộc bản thân phải rực rỡ theo tiêu chuẩn của đám đông? Ta gồng mình lên, ép cơ thể và tâm trí vào những khuôn khổ mệt nhoài mà quên mất rằng: Bạn chỉ thực sự rực rỡ khi bạn biết mình là ai, mình muốn gì và lẽ sống của bạn là gì.

Và tất cả những câu trả lời đó không nằm trên màn hình điện thoại. Nó chỉ xuất hiện khi ta bắt đầu dừng lại, quay về bên trong và học cách lắng nghe chính cơ thể mình.

Tôi chợt nhớ về mình của những ngày xưa cũ, khi sự lắng nghe chưa bị che lấp bởi những phán xét hay so sánh. Ngày ấy, cơ thể và tôi là một sự hợp nhất hồn nhiên: đói là tìm cái ăn, mệt là lăn ra ngủ, chẳng cần một khuôn thước hay sự “rực rỡ” nào để chứng minh.

Sự lắng nghe bản năng ấy lại chính là đỉnh cao của sự tự tại mà tôi tìm thấy sự đồng điệu trong lời dạy của thiền sư Trần Nhân Tông:

“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên

Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền

Trong nhà có báu thôi tìm kiếm

Đối cảnh vô tâm chớ hỏi thiền”

Hóa ra, “rực rỡ” không phải cố gồng gánh để trở thành một ai đó khác biệt. Đó là một “cuộc gặp gỡ” để tìm lại “viên báu” vốn dĩ đã nằm sẵn trong “nhà”. “Rực rỡ” với tôi lúc này là học cách “đối cảnh vô tâm” trước những hào nhoáng của thế giới ảo để được một lần thực sự lắng nghe cơ thể mình – một thực thể đã quá mệt mỏi vì bị ép buộc phải “rực rỡ” đang khao khát được vỗ về, được thấu hiểu và được chấp nhận như chính nó đang là.

Sự hiện diện có ý thức – Điểm khởi đầu của hành trình “Trở về”

Lắng nghe cơ thể không phải là một đích đến cũng không phải là một hành động cảm tính mà là một sự hiện diện có ý thức bền bỉ – một năng lực – một hệ kỹ năng – có thể được rèn luyện.

Trong hệ thống 10 bình diện của Svastha Yoga mà tôi được thụ đắc, sự hiện diện có ý thức là lớp nền đầu tiên. Giữa một kỷ nguyên mà chúng ta có thể biết mọi thứ đang xảy ra ở nửa kia thế giới chỉ sau một cú chạm, thì sự hiện diện có ý thức về những gì đang diễn ra bên dưới làn da mình lại trở nên xa xỉ. Wellbeing, dưới góc nhìn khoa học trị liệu, không phải là một trạng thái đứng yên của sự “hoàn hảo”mà là một sự cân bằng động. Trong chiều sâu của wellbeing, sự hiện diện có ý thức vận hành qua bốn trụ cột:

Quan sát

Ta bắt đầu bằng việc nhìn lại:

Cơ thể mình đang thế nào?

Vai có đang căng hay thả lỏng?

Hơi thở có đang nông hay sâu, nhanh hay chậm?

Tâm trí có đang chạy không kiểm soát?

Không phán xét.

Không sửa chữa ngay lập tức.

Chỉ đơn giản là quan sát, là thấy.

Đặt sự chú ý

Giữa một thế giới phân mảnh, khả năng đặt sự chú ý trở thành một hành động mang tính chữa lành.

Một hơi thở.

Một chuyển động.

Một khoảnh khắc hiện tại.

Khi ta biết mình đang ở đâu trong chính mình, ta bắt đầu lấy lại quyền chủ động.

Thấy ra

Khi sự chú ý được duy trì đủ lâu, một điều gì đó bắt đầu mở ra.

Không phải suy nghĩ.

Mà là nhận ra.

Ta thấy gốc rễ của một nỗi sợ.

Ta nhận ra một khuôn mẫu đang lặp lại.

Ta hiểu vì sao mình luôn mệt mỏi.

“Thấy ra” không thể cưỡng ép.

Nó chỉ đến khi tâm trí đủ tĩnh.

Lựa chọn có ý thức

Khi ta thấy rõ, ta bắt đầu chọn.

Chọn nghỉ khi cần.

Chọn dừng khi quá tải.

Chọn phản hồi thay vì phản ứng.

Một cuộc đời có ý nghĩa

không đến từ việc kiểm soát mọi thứ,

mà từ việc thấy rõ để lựa chọn đúng.

Sthira và Sukha – Nghệ thuật của tính dịu dàng và sự vững chãi

Khi đi sâu vào bình diện Cơ thể (Body), tôi tìm thấy câu trả lời cho sự cáu gắt với bản thân qua kinh Yoga Sutra của Patanjali II.46 & II.47, ông mô tả về tư thế tập luyện:

Sthira- sukham- asanam (Tư thế cần sự vững chãi và sự dễ chịu)

Và chìa khóa để đạt được điều đó chính là: Prayatna- shaithilya- ananta- samapattibhyam (Bằng cách thả lỏng những nỗ lực thừa thãi và thiền định về sự vô tận)

Trải nghiệm cá nhân dạy tôi rằng, sự “rực rỡ” mà thế giới ảo ca tụng thường chỉ tôn vinh tính Sthira (sự vững chãi, nỗ lực) mà bỏ quên Sukha (sự êm ái, nhẹ nhàng). Như khi tôi trên thảm tập, tôi ép mình vào một tư thế khó chỉ để chứng tỏ bản thân, tôi đã bạo động với chính mình. Svastha Yoga dạy ta rằng, trị liệu thực sự bắt đầu khi ta biết Prayatna Shaithilya – buông bỏ những nỗ lực cưỡng cầu.

Lắng nghe cơ thể là khi ta cảm nhận được điểm giao thoa giữa cấu trúc cơ học (khoa học về xương khớp) và dòng chảy năng lượng (hơi thở). Khi đôi vai được thả lỏng, khi hơi thở không còn đứt quãng, đó là lúc ta thực sự “đối cảnh vô tâm”. Ta vững chãi như một di sản cổ kính nhưng vẫn mềm mại, uyển chuyển trước những biến động của cuộc đời.

Sự lắng nghe lan tỏa

Sự lắng nghe mà tôi học được từ việc lắng nghe cơ thể không chỉ dừng lại ở những chuyển động mà nó còn lan tỏa ra cả 10 bình diện của cuộc sống, tạo nên một định nghĩa mới về sự “rực rỡ”.

Đó là khi sự lắng nghe chuyển hóa thành cách ta chọn thức ăn (Dinh dưỡng) – ăn vì cơ thể cần năng lượng hay ăn để lấp đầy những khoảng trống cảm xúc? Đó là khi ta nghe thấy sự mệt mỏi của đôi mắt để biết dừng lại trước màn hình điện thoại (Cảm thọ) hay nhận ra sự căng thẳng trong lời nói để chọn cách im lặng dịu dàng (Lời nói và suy nghĩ).

Sự kết hợp giữa truyền thống và ứng dụng thực tiễn của Yoga cho tôi thấy rằng, “đói đến thì ăn, mệt ngủ liền” của Phật hoàng Trần Nhân Tông chính là đỉnh cao của khoa học tự nhiên. Lắng nghe cơ thể là để biết khi nào cần nỗ lực và khi nào cần nghỉ ngơi, để giữ cho mối quan hệ với chính mình luôn hòa hợp (Mối quan hệ). Nếu cả đời này ta không “rực rỡ” theo tiêu chuẩn của thuật toán mạng xã hội, thì sự rực rỡ nhất chính là một cuộc đời có ý nghĩa (Lẽ sống), nơi ta sống trọn vẹn, khỏe mạnh và tử tế trong từng nhịp thở của chính mình.

Rồi có một lúc, ta không còn hỏi mình phải rực rỡ như thế nào nữa. Ta bắt đầu hỏi những câu hỏi khác, nhỏ hơn, chậm hơn: Cơ thể mình đang cần gì? Mình có đang thật sự ở đây không? Hay lại đang trôi đi đâu đó trong những so sánh không hồi kết?

Ta nhận ra, lắng nghe cơ thể không phải để trở thành một phiên bản tốt hơn mà là để thôi rời bỏ chính mình, hiện diện với chính mình để ta kịp thời biết mình cần gì ở phút giây này. Và rồi, thay vì ép mình đi tiếp, ta học cách dừng lại. Không phải là bỏ cuộc.

Mà là quay về. Có lẽ, “rực rỡ” chưa bao giờ là thứ cần phải theo đuổi. Nó chỉ là điều tự nhiên xuất hiện khi ta không còn chống lại chính mình nữa. Một sự rực rỡ rất khác không cần được nhìn thấy, chỉ cần được cảm nhận từ bên trong mỗi ngày một cách sâu sắc hơn, tinh tế hơn.